Sielawa

ichtiologia

W latach 1958—1969 sielawa w Polsce występowała w 420 jeziorach, co stanowiło 61,9% ogólnej ich powierzchni (Bernatowicz i inni 1975). Głównymi rejonami jej występowania są zbiorniki położone w woj. suwalskim i olsztyńskim. Rozród sielawy odbywa się od połowy listopada do początku grudnia, kiedy temperatura wody wynosi 4,5—7,7°C. Samica składa ikrę na podłożu piaszczystym, żwirowatym lub kamienistym, a wyjątkowo na roślinności. Tarliska w naszych jeziorach znajdują się na głębokości od 2 do 10 m. W Szwecji stwierdzono ich występowanie na głębokości 100 m. Większość samców dojrzewa w drugim, a samice w trzecim roku życia. Płodność samic w warunkach Polski waha się od 3300 jaj w drugim roku życia do 14 100 w piątym. Rozwój zarodkowy trwa długo; od 4 do 5 miesięcy, wskutek czego ikra jest narażona na zniszczenie przez zmianę warunków fizykochemicznych oraz mikroorganizmy, bezkręgowce, ryby lub niewłaściwą działalność człowieka. Z ryb szczególnie niebezpieczne dla ikry sielawy są okoń, jazgarz i miętus. Przeżywalność iskry na tarliskach naturalnych jest mała, np. w jeziorze Maróz dochodziła maksymalnie do 10,4% (Żuromska 1970). Uzupełnienie stada narybkiem pochodzącym z naturalnego rozrodu jest najczęściej jeszcze mniejsze, dlatego produkcję sielawy opiera się głównie na inkubacji ikry w wylęgarniach i zarybianiu jezior. Sielawa jest gatunkiem pelagicznym. Odżywia się głównie planktonem zwierzęcym. Najczęściej przebywa w warstwie wody o temperaturze zbliżonej do wartości skoku termicznego i natlenieniu  wyższym niż 2    mg/l. Jest gatunkiem o krótkim cyklu życiowym i stosunkowo wysokiej śmiertelności(Ciepielewski 1974). Osobniki w wieku 7 lat spotyka się bardzo rzadko, a w połowach gospodarczych dominują ryby 2- i 3-letnie. Maksymalna masa osobnicza tej ryby dochodzi do około 0,5 kg. Tempo wzrostu sielawy jest silnie zróżnicowane. W trzecim roku życia przeciętny wzrost osobników żyjących w Polsce mieści się w granicach 19,8—21,5 cm (Szczerbowski 1979). Roczne odłowy sielawy w latach 1950—1977 wahały się od 190,1 do 581,6 ton. W latach 1950—1970 przeciętnie wzrastały o 12,1 ton (Leopold 1972). W zbiornikach, w których występowała sielawa, średnio rocznie odławiano jej około 3 kg/ /ha, a maksymalnie do 40 kg/ha. W celu zwiększenia produkcji sielawy prowadzi się intensywne zarybianie jezior materiałem wyprodukowanym w warunkach ściśle kontrolowanych. Tarlaki pozyskuje się za pomocą wontonów w wytypowanych zbiornikach, w okresie ich podchodzenia na tarliska. Jaja obumierają szybciej niż plemniki, które w temperaturze 2—3°C bez zetknięcia się z wodą, zachowują żywotność do 4 dni. Dlatego ikra powinna zostać zebrana najdalej w ciągu 2 godzin od śniecią złowionych ikrzyć. Po wytarciu tarlaków, zapłodnieniu, przepłukaniu i odklejeniu ikry zalewa się ją wodą i pozostawia w spokoju przez około 5 godzin, tj. do czasu jej napęcznienia. Początkowe stadia podziału komórki jajowej kończą się z upływem 15—16,5 dni od zapłodnienia. Po upływie 64—86 dni ikra jest już w stanie zaoczkowania (Grudniewski 1970). Wykluwanie się larw następuje w czasie 135—147 dni od zapłodnienia. Bezpośrednio po wylęgnięciu się większość z nich pozostaje w bezruchu. Stan ten może trwać do 1 godziny. Później zaczynają pływać. Przez 11 dni resorbują około 50% zawartości woreczka żółtkowego, a w 12 dniu zaczynają aktywnie pobierać pokarm. Po 21—22 dniach woreczek żółtkowy zostaje całkowicie zresor-bowany. Przed momentem rozpoczęcia aktywnego pobierania pokarmu (7—12 dni od wyklucia się larw) wylęg przenosi się do zbiorników naturalnych lub podkarmia w wylęgarni. Do jego przewozu w wodzie używa się 20— 40-litrowych baniek od mleka lub worków polietylenowych i wpuszcza w niewielkich zagęszczeniach do zasobnych w pokarm i osłoniętych od wiatru zatok. Zarybianie zbiorników pokrytych lodem z reguły nie daje pozytywnych efektów, prawdopodobnie ze względu na brak dostatecznej ilości pokarmu. W takiej sytuacji lepiej jest przetrzymać wylęg w podchowalnikach, dostarczając mu plankton pozyskany z wcześniej rozmarzniętych mniejszych zbiorników, a do jezior wprowadzić go dopiero kilka dni po zniknięciu lodu. Zakładając przeżywalność rzędu 0,3%, stosowane normy zarybieniowe wahają się od 5 do 10 tysięcy sztuk wylęgu na 1 ha jeziora. O wiele lepsze efekty uzyskuje się zarybiając wody starszym materiałem zarybieniowym, podchowanym w stawach przyjeziorowych lub małych zbiornikach niespuszczalnych. Stawy szybciej nagrzewają się i są żyźniejsze, więc zasobniejsze w plankton. Ponadto występuje w nich wyraźnie ograniczona ilość drapieżników i szkodników, co zapewnia dużo wyższą niż w jeziorach przeżywalność ryb. Stawy takie obsadza się wylęgiem w ilości 100--300 tysięcy szt./ha. Po kilku tygodniach wylęg można bezpośrednio wpuścić do jeziora razem z wodą. Narybek, który trzeba przewieźć na dalsze odległości, odławia się ze stawu w sposób tradycyjny, przed lub za mnichem. W zbiornikach niespuszczalnych używa się do tego celu światła elektrycznego (Dembiński i inni 1972, Szlauer 1974). Odłowiony narybek może być użyty bezpośrednio do zarybiania jezior. Aby zmniejszyć niszczenie materiału zarybieniowego przez drapieżniki, zarybianie przeprowadza się wieczorem lub w nocy. Normy zarybieniowe dla narybku wahają się od 200 do 300 szt./ha (Bernatowicz i inni 1974). W ostatnich latach do produkcji materiału zarybieniowego sielawy, podobnie jak siei i pelugi, zastosowano sadze jeziorowe (Dembiński, Żu-romska 1973, Uryn, Bryliński 1974, Bryliński i inni 1975 a, b, c). Osiąga się przez to przeżywalność większą niż w obiektach stawowych, co tłumaczy się mniejszym zagrożeniem młodocianych stadiów ryb ze strony drapieżnej fauny bezkręgowej oraz lepszymi warunkami termiczno-tleno-wymi. W okresie wiosennym w jednym sadzu o wymiarach 2X2X2 m można wychować od 50 do 150 tys. szt. narybku. Straty dochodzą do wysokości 40%. Wychów narybku przebiega w kilku etapach. Podchowany w sadzach tiulowych wylęg przenosi się do sadzów o większych oczkach (1,8—2,0 mm) w zagęszczeniu 15—20 tys. szt. na sadz. Plankton, którym się odżywiają ryby, do sadzów wabi się światłem elektrycznym. Na początku lipca można już wypuścić narybek do jeziora lub przesadzić do sadzów o oczkach 5—6 mm w obsadzie po 6—10 tys. sztuk na sadz, w których może być podchowywany do okresu jesiennego. Nasilenie odłowów sielawy powinno przypadać na trzeci rok jej życia, a szczególnie na okres wiosenno-letni. Sielawy nie można łowić w okresie od 15 października do końca grudnia ze względu na przypadające w tym okresie tarło. Wyjątek stanowi pozyskiwanie tarlaków na potrzeby produkcji materiału zarybieniowego. W okresie zimy odłów prowadzi się narzędziami ciągnionymi, od 15 kwietnia do końca maja tylko wontonami, a później, aż do okresu tarła, zarówno wontonami, jak i narzędziami ciągnionymi. Największe nasilenie żerowania sielawy w ciągu roku przypada na okres od kwietnia do lipca. Osiąga ona wtedy 70—80% swojego rocznego przyrostu masy (Marciak 1962), co należy brać pod uwagę przy rocznym planowaniu połowów. Wontony najczęściej zastawia się przed zachodem słońca, a podnosi się o świcie. Szczególnie dużej wydajności można się spodziewać wtedy, kiedy nastąpi spadek zawartości tlenu w przydennych warstwach wody, co powoduje koncentrację sielawy w epilimnionie. Jeżeli nie można użyć wontonów, np. wskutek niszczenia przez węgorze złowionej w wonton sielawy, do odłowu używane są niewody sielawowe lub tuki (Dembiński 1971). Możliwości produkcyjne sielawy są w dużym stopniu ograniczone przez drapieżne larwy owadów, niektóre skorupiaki oraz okonie, miętusy i jaz-garze, które niszczą złożoną na tarliskach ikrę i wylęg. Narybek sielawy oraz starsze osobniki są wyjadane przez większe okonie lub sandacze. Duże szkody w pogłowiu może wyrządzić również węgorz oraz większych rozmiarów szczupak, który jest często związany ze strefą pelagiczną jeziora. Najkorzystniejsze warunki do zwiększenia produkcji sielawy mają zbiorniki o średniej głębokości większej niż 8 m i przezroczystości w ciągu lata większej niż 2 m. Natlenienie wyższe niż 2 mg/l w lecie powinno występować co najmniej do głębokości 5—6 m. Strefa wolnej wody powinna być na tyle rozległa, aby umożliwić oddzielenie sielawy od litoralu, gdzie występuje duża ilość ryb drapieżnych. Dlatego zbiorniki o powierzchni mniejszej niż 50 ha nie stwarzają właściwych warunków naturalnych dla tego gatunku. Zbiorniki mniejsze mogą być wykorzystane do produkcji sielawy pod warunkiem należytego ich zagospodarowania i stosowania zarybień. Należy także wziąć pod uwagę, że sielawa silnie reaguje na eutrofizację zbiornika, co może powodować fluktuacje w jej odłowach.
Polecamy